Bloomberg รายงานว่าเมื่อต้นสัปดาห์นี้ Apple ได้เข้าพบเจ้าหน้าที่ของไทยเพื่อหารือเรื่องคำเตือนภัยสปายแวร์ที่นักการเมืองและผู้ใช้ iPhone อีกจำนวนหนึ่งในประเทศได้รับ การพูดคุยครั้งนี้เกิดขึ้นหลังจาก Apple ส่งการแจ้งเตือนภัยคุกคาม (threat notification) รอบวันที่ 29 ตุลาคม ไปถึงผู้ใช้ใน 99 ประเทศ
Apple บอก Bloomberg ว่าส่งคำเตือนรอบนี้หลังตรวจพบกิจกรรมที่สอดคล้องกับการโจมตีด้วยสปายแวร์รับจ้าง (mercenary spyware) ทำให้เกิดความกังวลว่าบุคคลทางการเมืองของไทยอาจถูกสอดแนม
รัฐมนตรีดิจิทัลฯ ชี้คำเตือนไม่ได้แปลว่าเครื่องถูกเจาะ
หลังพบตัวแทนของ Apple ชัยชนก ชิดชอบ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม ระบุว่าการแจ้งเตือนอย่างเดียวยังไม่ได้ยืนยันว่าผู้โจมตีเข้าถึงเครื่องของผู้รับได้สำเร็จ และทางการยังไม่มีหลักฐานที่เชื่อมความพยายามเจาะระบบครั้งนี้เข้ากับ Pegasus สปายแวร์ของบริษัท NSO Group
ข้อสังเกตนี้ตรงกับแนวทางที่ Apple เขียนไว้เอง คำเตือนของ Apple สะท้อนความมั่นใจระดับสูงว่าผู้ใช้ถูกเล็งเป้า แต่การตรวจจับก็ไม่ได้แน่นอน 100% Apple ไม่เปิดเผยวิธีตรวจจับเพื่อไม่ให้ผู้โจมตีปรับเทคนิคหนี และคำเตือนก็ไม่ได้ระบุว่าใครหรือประเทศไหนเป็นผู้โจมตี
ไทยเคยมีบทเรียนจาก Pegasus มาแล้ว
เรื่องนี้ได้รับความสนใจเป็นพิเศษเพราะไทยเคยเป็นเป้าของแคมเปญ Pegasus ที่มีหลักฐานชัดเจน ผลสอบสวนปี 2022 ของ Citizen Lab ร่วมกับ iLaw และ DigitalReach ยืนยันการติดสปายแวร์ในเครื่องของคนอย่างน้อย 30 คน ระหว่างตุลาคม 2020 ถึงพฤศจิกายน 2021 ทั้งนักกิจกรรม นักวิชาการ ทนายความ และคนที่เกี่ยวข้องกับขบวนการเรียกร้องประชาธิปไตย และจุดเริ่มต้นของการสอบสวนครั้งนั้นก็คือคำเตือนจาก Apple ที่ส่งถึงผู้ใช้ในไทยเมื่อพฤศจิกายน 2021 จนผู้ได้รับติดต่อไปหานักวิจัยเพื่อขอให้ช่วยตรวจสอบ
Apple เริ่มส่งการแจ้งเตือนภัยคุกคามมาตั้งแต่ปี 2021 ถึงตอนนี้ส่งไปแล้วในกว่า 150 ประเทศ บริษัทอธิบายว่าปฏิบัติการสปายแวร์รับจ้างทุ่มทรัพยากรมหาศาลเพื่อเจาะคนเฉพาะราย ส่วนใหญ่เพราะอาชีพหรือบทบาทสาธารณะของคนคนนั้น ต่างจากมัลแวร์ทั่วไปที่หว่านแหหาเหยื่อ การโจมตีระดับนี้ยังพัฒนาไม่หยุด อย่างที่เห็นในสปายแวร์ Predator รุ่นอัปเกรดที่เจาะลึกถึงระดับฮาร์ดแวร์ของ iPhone
ถ้าได้รับคำเตือนแบบนี้ควรทำอะไร
Apple แนะนำให้ผู้ที่ได้รับคำเตือนเปิด Lockdown Mode ซึ่งเป็นโหมดป้องกันขั้นสูงที่ปิดฟีเจอร์บางส่วนเพื่อลดช่องทางโจมตี และติดต่อผู้เชี่ยวชาญเพื่อขอความช่วยเหลือ ส่วนใครที่สงสัยว่าคำเตือนที่ได้รับเป็นของจริงหรือเป็นอีเมลปลอม ให้ตรวจสอบด้วยการล็อกอินเข้า account.apple.com โดยตรง ถ้าเป็นคำเตือนจริงจะเห็นข้อความแจ้งอยู่ในบัญชี
