แผ่นซิลิโคนวัดชีพจรที่ไม่มีแบต ไม่มีชิป เปลี่ยนสีตามจังหวะหัวใจแล้วให้กล้องมือถืออ่านเป็นกราฟ แม่นใกล้เครื่องในคลินิก

ทีมวิจัย NTNU ทำ OptoPatch แผ่นซิลิโคนบางที่สะท้อนสีเปลี่ยนไปทุกครั้งที่ชีพจรเต้น ถ่ายด้วยกล้องมือถือธรรมดาแล้วถอดเป็นรูปคลื่นชีพจรได้ใกล้เครื่องวัดระดับคลินิก ค่าความสัมพันธ์เฉลี่ย 0.94

ลองนึกภาพสติกเกอร์ซิลิโคนบางๆ แผ่นหนึ่งที่แปะข้อมือแล้วไม่ต้องชาร์จ ไม่มีบลูทูธ ไม่มีชิปสักตัว แต่พอยกกล้องมือถือขึ้นมาถ่าย กลับได้กราฟชีพจรละเอียดแบบที่ปกติต้องใช้เครื่องในโรงพยาบาล นี่คือ OptoPatch ผลงานของทีมวิจัยจาก Norwegian University of Science and Technology (NTNU) ในนอร์เวย์ ซึ่งตีพิมพ์ในวารสาร Advanced Materials

หลักการเดียวกับสีรุ้งบนหลังแผ่น CD

ตัวแผ่นทำจาก PDMS ซึ่งเป็นยางซิลิโคนยืดหยุ่น ผิวด้านบนถูกทำร่องละเอียดเรียงกันห่างกันแค่หลักร้อยถึงไม่กี่พันนาโนเมตร กลายเป็นโครงสร้างที่เรียกว่า diffraction grating แบบเดียวกับร่องบนหลังแผ่น CD ที่แยกแสงขาวออกเป็นสีรุ้ง

ทุกครั้งที่หัวใจบีบตัว คลื่นแรงดันจะวิ่งผ่านหลอดเลือดแดงจนผนังหลอดเลือดขยายและหดเล็กน้อย ถ้าแปะแผ่นไว้ตรงหลอดเลือดที่อยู่ใกล้ผิว อย่างหลอดเลือดแดงเรเดียลที่ข้อมือ ผิวที่ขยับนิดเดียวจะดึงแผ่นซิลิโคนให้ยืดและคลาย ระยะห่างของร่องเปลี่ยน มุมสะท้อนแสงก็เปลี่ยน สีและความสว่างที่กล้องเห็นจึงขยับตามจังหวะหัวใจ

แผนภาพแผ่นแปะข้อมือที่เปลี่ยนสีตามชีพจรและกล้องมือถือที่ถ่ายอยู่
แผนภาพการทำงานของ OptoPatch ตั้งแต่ชีพจรที่ข้อมือจนถึงกราฟจากกล้องมือถือ ภาพจากทีมวิจัย NTNU (Advanced Materials)

การเปลี่ยนสีแบบนี้ละเอียดเกินกว่าตาคนจะตามทัน แต่กล้องมือถือจับได้สบาย ทีมวิจัยถ่ายวิดีโอที่ 60 เฟรมต่อวินาที แล้วให้ซอฟต์แวร์ไล่อ่านค่าสีแดง เขียว น้ำเงินในแต่ละเฟรม ก่อนประกอบกลับมาเป็นรูปคลื่นชีพจร ส่วนด้านล่างของแผ่นยืมไอเดียจากปุ่มดูดของปลาหมึก ทำเป็นปุ่มดูดจิ๋วจำนวนมากให้แผ่นเกาะผิวได้แน่นโดยไม่ต้องใช้กาว

ตัวเลขจากอาสาสมัคร 13 คน

ทีมทดลองกับอาสาสมัครสุขภาพดี 13 คนที่นั่งพักอยู่ แปะแผ่นไว้เหนือหลอดเลือดที่ข้อมือ ถ่ายด้วยมือถือทั่วไปอย่าง Samsung Galaxy A55 และ iPhone 14 พร้อมกับบันทึกค่าจากเครื่องวัดความดันต่อเนื่องระดับคลินิกไปด้วย ผลคือรูปคลื่นจากกล้องมือถือมีค่าความสัมพันธ์กับค่าอ้างอิงเฉลี่ย 0.94 และใกล้สัญญาณความดันจริงกว่าวิธี PPG แบบสะท้อนแสง PPG ผ่านกล้อง และเซนเซอร์เพียโซอิเล็กทริกที่วัดเทียบในรอบเดียวกัน

ที่น่าสนใจกว่าตัวเลขชีพจรคือรายละเอียดภายในแต่ละจังหวะ แผ่นนี้จับจังหวะของคลื่นแรงดันที่สะท้อนกลับในหลอดเลือดได้ใน 12 จาก 13 คน ข้อมูลส่วนนี้ใช้บอกความแข็งของหลอดเลือดได้ และยังบันทึกจังหวะหัวใจเต้นผิดปกติบางครั้งที่เครื่องคลินิกจับได้เหมือนกัน

ต่างจากเซนเซอร์ใต้นาฬิกาตรงไหน

สมาร์ตวอทช์ส่วนใหญ่วัดชีพจรด้วย PPG คือยิงไฟ LED สีเขียวเข้าผิวแล้ววัดแสงที่สะท้อนกลับ วิธีนี้ถูกรบกวนได้จากรอยสัก ตำแหน่งเซนเซอร์ การขยับตัว และสีผิว เพราะเมลานินในผิวดูดแสงบางส่วนไปด้วย ต่อให้เป็นนาฬิการุ่นใหม่อย่าง HUAWEI WATCH 6 Series ที่ชูการแตะนิ้วเดียวเช็กสุขภาพ ก็ยังต้องมีเซนเซอร์ วงจร และแบตเตอรี่ครบชุดอยู่ใต้ตัวเรือน

OptoPatch อ่านค่าจากผิวด้านบนของแผ่นเอง ไม่ได้ส่องแสงทะลุผิวเข้าไป ปัจจัยเรื่องสีผิวจึงไม่มีผลโดยตรง และเมื่อไม่มีแบตหรือวงจรเลย ทีมวิจัยมองว่ามันเหมาะกับพื้นที่ห่างไกลที่ขาดเครื่องมือแพทย์และบุคลากร Torjus Lines Steffensen นักวิจัยหลังปริญญาเอกด้านภาพทางการแพทย์ของ NTNU อธิบายว่าสิ่งที่ทีมทำคือย้ายความซับซ้อนของระบบวัดทั้งหมดไปไว้ในสมาร์ตโฟน

ก้าวต่อไปก่อนจะได้แปะจริง

การทดสอบรอบนี้ทำกับคนที่นั่งนิ่งเท่านั้น ทีมยังต้องดูว่าตอนเดินหรือวิ่งแผ่นจะอ่านได้แค่ไหน ความหนาของผิวกับแรงยึดเกาะก็มีผลต่อค่าที่ได้ ตอนนี้วิดีโอยังถูกส่งไปประมวลผลบนคอมพิวเตอร์ ถ้าจะใช้ในชีวิตประจำวันต้องมีแอปบนมือถือมารับช่วง และแผ่นนี้ออกแบบมาวัดชีพจรกับลักษณะคลื่นที่บอกความแข็งของหลอดเลือด ยังวัดความดันหรือออกซิเจนในเลือดไม่ได้

แต่ไอเดียแผ่นแปะราคาถูกที่ใช้แค่แสงในห้องกับกล้องมือถือที่ทุกคนมีอยู่แล้ว ก็เป็นทางเลือกใหม่ของอุปกรณ์ตรวจสุขภาพแบบสวมใส่ที่น่าติดตามมาก

แหล่งอ้างอิง